Haydarpaşa Garı

Haydarpaşa Garı

Osmanlı'nın Gümüşü Cumhuriyet'in Altını Haydarpaşa Garı

Haydarpaşa garında
1941 baharında
saat on beş.
Merdivenlerin üstünde güneş
yorgunluk ve telâş.
Bir adam
merdivenlerde duruyor
bir şeyler düşünerek.
Zayıf.
Korkak.
Burnu sivri ve uzun
yanaklarının üstü çopur.
Merdivenlerdeki adam
-Galip Usta-
tuhaf şeyler düşünmekle
meşhurdur......
Denizde balık kokusuyla
Döşemelerde tahtakurularıyla gelir
Haydarpaşa garında bahar
Sepetler ve heybeler
merdivenlerden inip
merdivenlerden çıkıp
merdivenlerde duruyorlar.


Nazım Hikmet "Memleketimden İnsan Manzaraları" adlı destanlaşan şiirinde Anadolu'nun göç resmini lirik bir anlatımla yıllar önce böyle gözler önüne sermişti. Usta şairin kendine özgü bir içtenlikle kaleme aldığı bu satırlar doğumunun 113. yılında bile dokunulmazlığını, geçerliliğini hala korumaya devam ediyor. Haydarpaşa'nın şiirlere, oyunlara, gösterilere ama en çok o siyah beyaz filmlere yakışan içinde bolca umut hikayeleri barındıran, geniş merdivenlerinden arkasına aldığı Gar'ın heybetiyle ayaklarının altına serilen Kadıköy'ü, Marmara'yı, Yarımada'yı, etrafında uçuşan martılar eşliğinde "Seni Yeneceğim İstanbul" nidasıyla/lokmasıyla selamlayan göçmenlerin ilk dur'ağı olarak belleğinde yer bulmayanımız var mıdır?

 

'Taşı Toprağı Altın' İstanbul'a giriş kapısını yıllardır kimseye kaptırmayan Haydarpaşa Garı uzun yolculukların sessiz tanığı, geleceğini gurbet ellerde arayanların hep umudu olmuştur. Sıkıntılı geçmişlerini küçük dünyalarında bırakıp gurbet ele yani güzelim İstanbul'a adım atanlar bilirler ki onlara uzayıp giden bu yolculuklarının ardından bir tek Haydarpaşa Garı 'Hoş geldin' diyecektir. Bakmayın o soğuk ve heybetli duruşuna, O'nun yüreği gelen herkese açıktır. Her ev sahibinin yaptığı içtenliği gösterir bütün konuklarına. Yalnız her şey değişmiştir artık teknolojinin nimetlerinden yararlanarak ulaşımın çeşitliliği ve karmaşıklığı artmıştır. Zaman da onun aleyhine işler ve umudun kapısını onda arayanlar giderek başka sevdalar peşine düşer... Ama o her şeye rağmen her şefkatli ananın yaptığı gibi her geleni bağrına basar. Tarihine gölge düşürmeye çalışan pek çok yangın ve tahribatı atlatan, seferlerine ara verilen Gar'ın aynı kaderi paylaştığı boş vagonlar, pas tutan raylar ve her sabah onu selamlayan deniz; O'nun en vefalı dostlarıdır artık...
Haydarpaşa Gar'ı dönemin hatırı sayılır padişahlarından II. Abdülhamit zamanında Anadolu- Bağdat adındaki Alman şirket tarafından 1908 yılında inşaa edilmiş, Neo-Klasik Alman mimari özelliklerini de günümüze taşıyarak tüm ihtişamını geçen yıllara rağmen büyük bir özveriyle korumuştur. Selimiye Kışlası'nın yapımında büyük emeği geçen III. Selim'in paşalarından Haydar Paşa'dan adını alan Gar, her biri 21 metre uzunluğunda ve 1100 adet suya karşı izole edilmiş ahşap kazık üzerine inşaa edilmiş. Odaların tavanlarındaki TCDD'nin amblemi olan kanatlı tekerlerle görenleri kendisine hayran bırakan Haydarpaşa Garı Alman Otto Ritter ile Helmuth Conu'nun ortak projesiyle hayat bulmuş, İtalyan işçilerin özverisiyle tamamlanmıştır. Tüm bu gösterişli geçmişine rağmen son yıllarda gündeme gelen pek çok 'özel ve yeni' projelerle Gar, yüreği ağzında heyecanlı bir bekleyişle hakkında verilecek kararı bekliyor. Halbuki son tren kalkmadan hak ettiği değer verilmelidir yakın tarihin bu nazik İstanbul efendisine, hayatın ucundan yakalama çabasında olanların sığındığı sıcacık ana kucağına, nefes alıp veren şehrin silüetini yansıtan tanıdık bu yüze...


Haydarpaşa Tarihçesi'nden...

Kadıköy tarihinde iki ayrı Haydarpaşa'dan söz edilir. Fakat tren garına ismini veren Haydar Paşa, 1500'lü yıllarda yaşamış Kanuni Sultan Süleyman ve II. Selim zamanında Kubbe Vezirliği yapmış olan Haydar Paşa'dır. 1512 tarihinde Isparta-Gelendost'ta doğan Haydar Paşa, Macaristan-Budapeşte ve İran seferlerine katılmış, Sokullu Mehmet Paşa'nın sadrazamlığı sırasında vezir olmuştur. Yabancı dil bildiği için Macarlarla yapılan görüşmelerde Osmanlı'yı temsil eden Haydar Paşa, Eflak Voyvodası'da karşı düzenlenen seferde Bükreş civarında 1595 yılında şehit düşer. İşte bu Haydar Paşa bugün istasyon civarını da içine alan çayırın sahibiydi. Bu alan, onun İstanbul'daki pek çok emlağından yalnızca birisiydi ama sadece bu bölgenin adı Haydarpaşa olarak kaldı. Haydarpaşa Çayırı, Kadıköy Rıhtımı'ndan İbrahimağa Mahallesi'ne kadar uzanan bir alandır. 1872 yılında Haydarpaşa-İzmit demiryolu bu alanın tam ortasına kurulurken, demiryolunun bir yanına da lojmanlar yapıldı. Eski Et Balık Kurumu'nun bulunduğu yere akan bir dere vardı ve bu dere de Haydarpaşa Deresi olarak anılırdı. Haydarpaşa Çayırı'nda yaşanan en ilginç olay ise; Sultan Mecid'in kızı Adile Sultan ile Tophane Müşiri Mehmet Ali Paşa'nın evlilik töreni 1839 yılında Haydarpaşa Çayırı'nda gerçekleştirilir. Törene gösteri yapmak üzere katılan İtalyan baloncu Komaski balonuyla havalanır ve bir daha kendisinden haber alınamaz.


Haydarpaşa Garı Felaketleri

1. Dünya Savaşı'nda 6 Eylül 1917'de sabotaja uğradı.
15 Ocak 1919 tarihinde İngiliz devletince işgal edildi.
15 Kasım 1979 tarihinde 'Independenta' adlı Rumen tankerin başka bir gemiyle çarpışmasıyla meydana gelen patlama sonucu Gar'ın dış cephesi büyük hasara uğradı.
28 Kasım 2010 tarihinde çıkan ağır yangın ile orta bina çatısı tamamen kullanılamaz hale geldi.
Tarihsel geçmişin yerleşik sembolü Haydarpaşa Garı yeni dünyanın misyonu ve yakında tamamlanacak hızlı tren projesiyle sevenlerine yine 'Merhaba' demeye hazırlanıyor. Osmanlı'nın gümüşü, Cumhuriyet'in altını Haydarpaşa Garı çok yakında perdelerini açmaya hazırlanacak ve gözü yaşlı mutluluklar, sevdalı hüzünler, buruk sevinçler, unutulmaz ayrılıklar, sürpriz kavuşmalar her şeye rağmen yine onun sahnesinde yaşanmaya devam edecektir.


Haydarpaşa Garı, Kadıköy ve Bağdat Caddesi denilince ilk akla gelen, geçtiğimiz yıllarda kaybettiğimiz tarih çınarı Dr. Müfit Ekdal'ın "Bizans Metropolünde İlk Türk Köyü Kadıköy" kitabında daha fazlasını bulabilirsiniz.

 

H.G 1960 Kadıköy sandalcıları kadıköyseviyorm
H.G 1917 yangın kadıköyseviyorm
h.pasa_eski_gar
12
haydarpasa-gari_ 116651
müfit ekdal
semt ist. Harem, 1870 civarı
semt ist. kadıköy meydan 1920
Semt İst.1920
33
KEŞFET